Chống lão hóa da là làm chậm dấu hiệu lão hóa, không đảo ngược được tuổi tác. Nền tảng là chống nắng và retinoid, còn ngủ đủ giấc và bỏ thuốc lá hỗ trợ thêm. Đốm nâu, sa trễ, nếp sâu thì cần bác sĩ đánh giá.
Nội dung do đội ngũ nội dung Myss Clinic biên soạn từ các nguồn như Viện Da liễu Hoa Kỳ và nghiên cứu đã công bố. Bài chưa qua duyệt của bác sĩ và không thay cho thăm khám trực tiếp. Xem đội ngũ bác sĩ MYSS Dermatology Clinic.
Chống lão hóa da làm được đến đâu?
Chống lão hóa da là làm chậm phần lão hóa do môi trường, chủ yếu là tia UV, khói thuốc và ô nhiễm. Phần do tuổi và gen thì khó can thiệp hơn nhiều, dù retinoid có thể cải thiện nếp mảnh ở da lão hóa tự nhiên. Một bài tổng quan năm 2008 nêu rằng tia UV làm dấu hiệu lão hóa nhìn thấy nhanh hơn rõ rệt.
Ở mức tế bào, các nghiên cứu hiện có chưa cho thấy thói quen hay sản phẩm nào làm ngừng quá trình già đi. Vì vậy chống lão hóa tế bào nên hiểu là giảm các tác nhân làm hại tế bào da, không phải ngăn tế bào già đi. Cách giảm lão hóa da và cách ngăn ngừa lão hóa da đều xoay quanh phần bạn kiểm soát được.
Nhiều người tìm cách trị lão hóa da hay cách điều trị lão hóa da như tìm cách chữa bệnh, nhưng lão hóa không phải bệnh để chữa dứt. Việc chống lão hóa da làm được là giữ dấu hiệu không nặng thêm và cải thiện phần đã có.
Một nghiên cứu thí điểm so sánh phụ nữ Trung Quốc và phụ nữ Pháp cho thấy đốm sắc tố nặng ở khoảng 30% phụ nữ Trung Quốc trên 40 tuổi, so với dưới 8% ở phụ nữ Pháp. Chưa có dữ liệu riêng cho người Việt.
Dấu hiệu, nguyên nhân và độ tuổi bắt đầu được giải thích kỹ trong bài lão hóa da là gì, dấu hiệu và độ tuổi. Bài này đi theo ba tầng: thói quen hằng ngày, quy trình chăm da và can thiệp khi cần.
Cách chống lão hóa sớm: 5 thói quen, xếp theo mức bằng chứng
Nhiều bài hướng dẫn liệt kê hàng chục mẹo đặt ngang hàng nhau. Bài này xếp theo thứ tự bằng chứng để bạn biết việc nào đáng làm trước. Cái gọi là bí quyết chống lão hóa da mặt thực chất là vài thói quen đơn giản, lặp lại đều.
Cách chống lão hóa da mặt cũng là cách chống lão hóa da nói chung, đều có chung một nền tảng. Nếu bạn đang hỏi chống lão hóa da mặt bằng cách nào, hay làm cách nào để chống lão hóa da khi chưa biết bắt đầu từ đâu, hãy bắt đầu từ mục chống nắng ngay bên dưới.
Cách giữ da không bị lão hóa sớm là tránh các tác nhân đã biết, còn cách chăm sóc da không bị lão hóa là làm đều mỗi ngày. Cách làm chống lão hóa da đáng tin cũng là cách làm giảm lão hóa da dần dần, không cần nhiều bước.
Chống nắng hằng ngày
Đây là thói quen có bằng chứng chắc và là nền của chống lão hóa da. Cách chống lão hóa cho da mặt nào cũng bắt đầu từ đây. Một thử nghiệm trên 903 người tại Úc, theo dõi 4,5 năm, cho thấy nhóm bôi kem chống nắng hằng ngày có lão hóa bề mặt da ít hơn khoảng 24% so với nhóm bôi tùy ý.
Phép đo làm ở mu bàn tay, nên chưa thể áp thẳng cho gương mặt. Viện Hàn lâm Da liễu Hoa Kỳ (AAD) khuyên dùng kem chống nắng phổ rộng, SPF 30 trở lên, chống nước, mỗi ngày trên vùng da không được quần áo che.
Hãy thoa trước khi ra ngoài. Khi ở ngoài trời lâu, sau khi bơi hoặc ra nhiều mồ hôi, thoa lại theo hướng dẫn trên nhãn sản phẩm. AAD cũng khuyên không tắm nắng nhân tạo.
Retinoid bôi: tretinoin và retinol
Trong chống lão hóa da, retinoid là nhóm dẫn xuất vitamin A có nhiều thử nghiệm đối chứng. Một thử nghiệm mù đôi 16 tuần trên 30 người (chủ yếu bôi ở cẳng tay, 15 người bôi lên mặt) cho thấy tretinoin cải thiện rõ da lão hóa do nắng so với kem nền, tác dụng phụ chỉ là kích ứng da. Báo cáo theo dõi tiếp 22 tháng (giai đoạn sau không mù, 16 trong 30 người theo đủ thời gian) ghi nhận hiệu quả vẫn duy trì dù giảm liều.
Trong báo cáo đó, số đốm nâu nhỏ giảm 71% so với trước điều trị. Đây là so sánh trước và sau, không có nhóm đối chứng ở giai đoạn này.
Với chống lão hóa da bằng retinol, một thử nghiệm 24 tuần trên 36 người cao tuổi bôi retinol 0,4% lên cánh tay ghi nhận nếp mảnh cải thiện hơn so với kem nền. Đây là dữ liệu trên cánh tay người rất cao tuổi, nên chưa thể suy thẳng cho gương mặt người trẻ hơn.
Cách bắt đầu thận trọng là chọn nồng độ thấp, bôi buổi tối, 2-3 đêm mỗi tuần, ban ngày luôn dùng chống nắng. Kích ứng và bong tróc hay gặp.
Tretinoin là hoạt chất dạng thuốc, nên dùng theo chỉ định của bác sĩ. Trong chống lão hóa da, không tự dùng retinoid khi đang mang thai hoặc có kế hoạch mang thai. Nếu đang cho con bú hoặc da đang viêm, hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Mỗi hoạt chất chống lão hóa có nồng độ và cách dùng riêng, nên hãy hỏi bác sĩ về cách dùng retinol phù hợp với da bạn.
Ngủ đủ giấc
Ngủ đủ là một cách chống lão hóa cơ thể nói chung, da cũng được hưởng lợi. Với chống lão hóa da, bằng chứng ở mức thấp đến vừa. Một nghiên cứu trên 60 phụ nữ cho thấy người ngủ kém có điểm lão hóa nội sinh cao hơn và hàng rào da phục hồi chậm hơn.
Đây là nghiên cứu cắt ngang, mẫu nhỏ, có liên quan tài trợ của một hãng mỹ phẩm. Một nghiên cứu khác trên 10 người cho thấy sau 31 giờ thức, người chấm ảnh nhận thấy gương mặt mệt mỏi hơn. Cả hai đều nhỏ, nên chỉ xem là tín hiệu.
Không hút thuốc, hạn chế khói bụi
Nghiên cứu trên 79 cặp song sinh cùng trứng so sánh người hút thuốc với người anh chị em không hút. Ở nhóm cặp hơn kém nhau trên 5 năm hút thuốc, người hút lâu hơn có bọng mi dưới, bọng gò má và nếp môi dưới nặng hơn. Ở người Hàn Quốc, hút thuốc cũng là yếu tố nguy cơ độc lập cho nếp nhăn.
Về ô nhiễm, nghiên cứu trên 400 phụ nữ Đức 70-80 tuổi thấy mỗi mức tăng bụi giao thông và bồ hóng tại nơi ở đi kèm số đốm sắc tố ở trán và má nhiều hơn khoảng 20%. Đây là nghiên cứu cắt ngang, chỉ cho thấy mối liên quan, chưa chứng minh nguyên nhân. Bỏ thuốc lá, che chắn khi ra đường nhiều khói bụi và rửa mặt sạch khi về nhà đều hỗ trợ chống lão hóa da.
Ăn uống và đường
Đường gắn vào collagen và elastin tạo các chất gọi là AGEs, làm sợi khó sửa chữa. Tia UV thúc đẩy quá trình này. Cơ chế có thật, nhưng chưa có thử nghiệm trên người chứng minh ăn ngọt gây nếp nhăn.
AAD nêu một số nghiên cứu gợi ý rau quả tươi có thể có ích, còn chế độ nhiều đường và tinh bột tinh chế có thể làm da già nhanh hơn. Không có món ăn nào “xóa nhăn”, nên hãy xem ăn uống là phần hỗ trợ chống lão hóa da. Bài chăm sóc da từ bên trong phân tích thêm về dinh dưỡng và quá trình glycation.
Quy trình chăm sóc da chống lão hóa: các bước sáng và tối
Quy trình chăm sóc da chống lão hóa chỉ cần vài bước, làm đều mỗi ngày. Các bước chăm sóc da chống lão hóa dưới đây chia theo buổi sáng và buổi tối. Cách chăm sóc da mặt chống lão hóa này là hướng dẫn chung, không thay cho tư vấn của bác sĩ.
| Bước | Buổi sáng | Buổi tối |
|---|---|---|
| Làm sạch | Dịu nhẹ, không chà xát | Tẩy trang nếu có dùng chống nắng hoặc trang điểm, rồi làm sạch dịu nhẹ |
| Retinoid | Không dùng | Bắt đầu 2-3 đêm mỗi tuần, theo hướng dẫn của bác sĩ |
| Dưỡng ẩm | Có | Có |
| Chống nắng | Phổ rộng, SPF 30 trở lên | Không cần |
| Tẩy tế bào chết | Không | 1-2 lần mỗi tuần, không làm cùng đêm với retinoid, tránh quá tay |
Cách chăm sóc da chống lão hóa an toàn là thêm từng sản phẩm một, cách nhau vài tuần, để biết thứ nào gây kích ứng. Đây cũng là cách dưỡng da chống lão hóa ít rủi ro cho người mới bắt đầu.
Các bước dưỡng da chống lão hóa nên đổi chậm, mỗi lần một thứ. Nếu sản phẩm gây châm chích hay rát, hãy ngưng dùng và báo bác sĩ da liễu, theo khuyến cáo của AAD.
Cách này cũng là cách chăm sóc da mặt trẻ lâu: ít bước, dịu nhẹ, đều đặn. Nếu bạn hỏi cách chăm sóc da mặt trẻ đẹp cần mua gì trước, câu trả lời thường là kem chống nắng và kem dưỡng ẩm.
Chống lão hóa cho da nhạy cảm
Khi chống lão hóa da nhạy cảm, hãy ưu tiên kem chống nắng khoáng và kem dưỡng ẩm làm dịu. Thử sản phẩm mới ở một vùng nhỏ trước, không dùng nhiều hoạt chất cùng lúc. Retinoid nên vào sau và chậm, sau khi hỏi bác sĩ.
Khi chọn kem chống lão hóa cho da nhạy cảm, hãy dựa vào nguyên tắc chọn hơn là tên sản phẩm: ít thành phần, không mùi hương nồng, bạn từng dùng mà không kích ứng. Chống lão hóa cho da nhạy cảm cần kiên nhẫn hơn, vì mỗi bước thêm vào đều phải được da chấp nhận.
Cách chăm sóc da khô lão hóa
Với da khô, mỏng và hàng rào da yếu, bạn cần dưỡng ẩm đậm hơn, giảm tẩy tế bào chết và vẫn giữ chống nắng mỗi ngày. Đây là cách chăm sóc da khô lão hóa an toàn: thêm ẩm trước, thêm hoạt chất sau.
Cách chăm sóc da lão hóa nói chung theo cùng nguyên tắc ấy, tức là dịu nhẹ và đều đặn. Các bước chăm sóc da lão hóa nên được điều chỉnh khi da mỏng, dễ bầm hoặc dễ đỏ. Muốn biết cách chăm sóc da mặt bị lão hóa theo từng giai đoạn, bạn có thể xem bài chăm sóc da theo từng độ tuổi.
Với dấu hiệu lão hóa đã rõ, chống lão hóa da tại nhà là chưa đủ, hãy xem phần nói về lúc cần bác sĩ.
Những cách hay được khuyên nhưng bằng chứng còn yếu
Nhiều mẹo chống lão hóa da chưa có nghiên cứu mạnh đứng sau. Bảng dưới nêu điều đã biết và cách hiểu hợp lý.
| Cách làm | Điều đã biết | Nên hiểu thế nào |
|---|---|---|
| Uống đủ nước | Có dấu hiệu tăng nhẹ độ ẩm da ở người vốn uống ít nước, bằng chứng yếu, chưa liên quan tới nếp nhăn | Giữ đủ nước cho sức khỏe chung, không cần con số cứng |
| Massage mặt | Chưa có dữ liệu mạnh | Nếu làm thì nhẹ tay, tránh chà xát mạnh |
| Mặt nạ tự làm | Chưa có dữ liệu mạnh | Chanh có tính axit, dễ gây kích ứng ở da nhạy cảm |
| Hạn chế điện thoại | Chưa thấy dữ liệu mạnh cho việc màn hình làm da nhăn. Ánh sáng xanh có nghiên cứu về sắc tố, chưa đủ kết luận | Trong chống lão hóa da, chống nắng và bỏ thuốc lá có bằng chứng rõ hơn |
| Collagen uống | Một số phân tích gộp cho thấy cải thiện nhẹ độ ẩm, đàn hồi, nhưng nhiều thử nghiệm do nhà sản xuất tài trợ, chưa rõ hiệu quả lâu dài | Là thực phẩm bổ sung, không thay được chống nắng khi chống lão hóa da |
| Tránh nhăn mặt, cau mày | AAD khuyên hạn chế biểu cảm lặp lại và dùng kính râm khi nheo mắt, nhưng chưa có thử nghiệm riêng cho việc tập bỏ thói quen này | Nếp động do cử động, nếu bận tâm hãy nhờ bác sĩ đánh giá |
Mẹo tại nhà khác cũng theo nguyên tắc này: có bằng chứng thì làm, chưa có thì đừng kỳ vọng nhiều. Da rát đỏ sau khi thử mẹo thì hãy dừng lại.
Phục hồi da lão hóa khi chăm sóc tại nhà không còn đủ
Chống lão hóa da tại nhà giúp dấu hiệu không nặng thêm và có thể làm mờ nhẹ. Khi dấu hiệu đã rõ, bạn cần bác sĩ đánh giá. Các phương pháp chống lão hóa da tại phòng khám cải thiện dấu hiệu, không đảo ngược lão hóa.
Nhiều người hỏi cách phục hồi da bị lão hóa, hay muốn phục hồi làn da bị lão hóa sau nhiều năm ra nắng. Phục hồi da bị lão hóa ở đây nghĩa là cải thiện, không phải trở về như trước. Bạn có thể xem thêm dịch vụ trẻ hóa da, nâng cơ và chăm sóc da chuyên sâu, phục hồi da.
Dấu hiệu nào hợp nhóm phương pháp nào
Cách điều trị lão hóa da mặt và cách trị lão hóa da mặt tại phòng khám được chọn theo dấu hiệu, không theo một công thức chung. Chống lão hóa da ở phòng khám cũng đi theo nguyên tắc đó.
| Dấu hiệu | Nhóm phương pháp phòng khám đang làm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đốm sắc tố, sạm, nám | Laser Toning, Dual Pico, Frac Pico trên máy Q-Plus Star; Laser Pico Discovery; chemical peel | Đốm mới hay đổi màu cần khám trước, xem mục kế tiếp |
| Nếp mảnh, da xỉn, kết cấu kém | Rejuran, Jalupro, meso, peel, Laser CO2 Fractional, RF Needle | Thời gian hồi phục khác nhau theo kỹ thuật |
| Sa trễ nhẹ đến vừa | HIFU Ultraformer III, Sofwave, Exilis RF | Chọn theo mức sa trễ và độ dày mô |
| Nếp động (cau mày, đuôi mắt) | Botox | Cần duy trì theo thời gian |
| Mất thể tích, rãnh sâu | Filler (Hàn, Croma, Restylane, Teoxane), Radiesse | Chỉ định theo từng vùng |
Nếp mảnh và nếp sâu cần hướng xử lý khác nhau khi phục hồi da bị nhăn. Một phương pháp hiếm khi giải quyết được mọi dấu hiệu cùng lúc.
Điều cần biết trước khi can thiệp
Trước khi can thiệp chống lão hóa da, bác sĩ khám và soi da để chọn phương pháp. Kết quả khác nhau theo từng người. Mỗi kỹ thuật có thời gian hồi phục và rủi ro riêng.
Người đang mang thai, da đang viêm hoặc đang dùng thuốc nhạy cảm ánh sáng cần báo bác sĩ để được cân nhắc kỹ. Chi phí phụ thuộc vùng điều trị và số buổi, bác sĩ báo cụ thể sau khi soi da.
Nếu muốn biết dấu hiệu của mình hợp hướng nào, hãy đặt lịch soi da và đánh giá cùng bác sĩ da liễu tại Myss Clinic.
Khi nào nên gặp bác sĩ da liễu?
Không phải đốm nâu nào cũng do lão hóa, nên chống lão hóa da không thay được việc khám. Hãy đi khám da liễu nếu bạn thấy một trong các dấu hiệu sau.
- Đốm, nốt ruồi hoặc mảng da mới xuất hiện hay đang đổi màu, đổi hình dạng, lớn nhanh, bờ không đều, ngứa hay đau. Một số ung thư da, gồm ung thư hắc tố, ban đầu giống đốm nâu hay nốt ruồi thông thường.
- Vùng da sần, đóng vảy hoặc chảy máu.
- Vết loét không lành sau vài tuần ở vùng hay ra nắng.
- Da kích ứng kéo dài sau khi dùng retinoid.
- Da sưng nề, phồng rộp, nổi mẩn lan rộng hoặc đau rát nhiều sau khi dùng sản phẩm mới. Ngưng sản phẩm ngay và đi khám.
Chỉ cần một dấu hiệu sưng mặt, môi hoặc lưỡi, khó thở hoặc nổi mề đay toàn thân sau khi dùng sản phẩm mới là đủ để gọi 115 ngay. Không tự lái xe và không chờ tự hết.
Đừng tự bắn laser hay peel lên đốm sắc tố chưa được chẩn đoán. Bác sĩ có thể phân biệt tổn thương do nắng với tổn thương cần xử lý khác, điều mà mắt thường không đủ để phân biệt. Nếu dấu hiệu lão hóa đã rõ và bạn muốn cải thiện, bạn có thể đặt lịch soi da và tư vấn trực tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Da bị lão hóa sớm phải làm sao?
Hãy bắt đầu chống lão hóa da từ nền tảng: chống nắng hằng ngày, không hút thuốc, ngủ đủ giấc, chăm da dịu nhẹ. Nếu đốm nâu, nếp hoặc sa trễ đã rõ, hãy đi khám để bác sĩ soi da và chọn hướng phù hợp. Không tự điều trị đốm da chưa được chẩn đoán.
Nên chống lão hóa từ tuổi nào?
Chống lão hóa da nên bắt đầu sớm, bằng khâu chống nắng. Retinoid không có mốc tuổi chung, nên hỏi bác sĩ khi da đã có dấu hiệu do nắng như đốm nâu, nếp mảnh. Cách chăm da theo từng giai đoạn có trong bài lộ trình theo từng mốc tuổi.
Da lão hóa có phục hồi được không?
Da lão hóa có thể được cải thiện nhưng không đảo ngược. Chống lão hóa da chỉ làm chậm, còn cách phục hồi da bị nhăn hay phục hồi da bị lão hóa gồm chăm da đều, chống nắng và can thiệp tại phòng khám khi cần. Kết quả khác nhau theo từng người và cần duy trì theo thời gian.
Phương pháp trẻ hóa da mặt nào phù hợp?
Chống lão hóa da bằng phương pháp nào là tùy dấu hiệu, không có phương pháp xếp trên phương pháp khác cho mọi người. Đốm sắc tố, nếp mảnh, sa trễ, nếp động và mất thể tích mỗi nhóm cần một hướng. Bác sĩ soi da rồi mới đề xuất, bạn có thể xem thêm các nhóm phương pháp trẻ hóa da tại Myss.
Chống lão hóa cho da nhạy cảm bắt đầu từ đâu?
Chống lão hóa da nhạy cảm nên bắt đầu từ kem chống nắng khoáng và kem dưỡng ẩm làm dịu, thử ở một vùng nhỏ trước. Thêm từng sản phẩm một, cách nhau vài tuần. Retinoid vào sau và chậm, sau khi hỏi bác sĩ.
Nền tảng trước, can thiệp khi dấu hiệu đã rõ
Chống nắng và retinoid là nền của chống lão hóa da. Ngủ đủ giấc và không hút thuốc hỗ trợ thêm. Quy trình chống lão hóa da nên đơn giản và đều đặn, thêm từng sản phẩm một.
Với chống lão hóa da, dấu hiệu đã rõ hoặc có đốm bất thường thì nên đi khám thay vì tự xử lý.
Nếu bạn muốn biết da mình cần làm gì, hãy đặt lịch soi da cùng bác sĩ da liễu tại Myss Clinic qua hotline 0766 107 986. Sau buổi khám, bạn biết dấu hiệu nào tự chăm tại nhà được, dấu hiệu nào nên điều trị.
Nguồn tham khảo
- Farage MA và cộng sự. Intrinsic and extrinsic factors in skin ageing: a review. Int J Cosmet Sci, 2008: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Krutmann J và cộng sự. The skin aging exposome. J Dermatol Sci, 2017: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Nouveau-Richard S và cộng sự. Skin ageing: a comparison between Chinese and European populations. A pilot study. J Dermatol Sci, 2005: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Hughes MC và cộng sự. Sunscreen and prevention of skin aging: a randomized trial. Ann Intern Med, 2013: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Weiss JS và cộng sự. Topical tretinoin improves photoaged skin. A double-blind vehicle-controlled study. JAMA, 1988: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Ellis CN và cộng sự. Sustained improvement with prolonged topical tretinoin (retinoic acid) for photoaged skin. J Am Acad Dermatol, 1990: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Kafi R và cộng sự. Improvement of naturally aged skin with vitamin A (retinol). Arch Dermatol, 2007: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Oyetakin-White P và cộng sự. Does poor sleep quality affect skin ageing? Clin Exp Dermatol, 2015 (nghiên cứu có liên quan tài trợ của hãng mỹ phẩm): pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Sundelin T và cộng sự. Cues of fatigue: effects of sleep deprivation on facial appearance. Sleep, 2013: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Okada HC và cộng sự. Facial changes caused by smoking: a comparison between smoking and nonsmoking identical twins. Plast Reconstr Surg, 2013: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Chung JH và cộng sự. Cutaneous photodamage in Koreans: influence of sex, sun exposure, smoking, and skin color. Arch Dermatol, 2001: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Vierkötter A và cộng sự. Airborne particle exposure and extrinsic skin aging. J Invest Dermatol, 2010: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Danby FW. Nutrition and aging skin: sugar and glycation. Clin Dermatol, 2010: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Viện Hàn lâm Da liễu Hoa Kỳ (AAD). 11 ways to reduce premature skin aging: aad.org
- de Miranda RB và cộng sự. Effects of hydrolyzed collagen supplementation on skin aging: a systematic review and meta-analysis. Int J Dermatol, 2021: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Akdeniz M và cộng sự. Does dietary fluid intake affect skin hydration in healthy humans? A systematic literature review. Skin Res Technol, 2018: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
